enkonduketo al persa skribarto, http://purl.org/net/skrib02, © 2001-2005, abdola kjai

terminaro de
persa kaj araba belskribo
kun ilustroj

al la ĉefpaĝo

aperas ĉi tie terminoj de araba belskribo, precipe tiuj, kiuj utilas en la persa stilo. en transskriboj ĉapelo sur vokala litero indikas ke ĝi longas, „gh” notas gorĝan r-sonon, „q” notas senvoĉan eksplodan gorĝan sonon, apostrofo povas esti ignorata.

a

albumo — مرّقّع، مرّقّعات
kolekto de originalaj aŭ faksimilaj skribartaĵoj.
araba gumo — صمغ
substanco el suko de arbo — plejofte de akacio — uzata por homogenigi kaj malfluemigi inkon.

b

bazlinio — خط كرسی، خط زمينه
imagita aŭ desegnita streko, laŭ kiu oni enliniigas literojn. en araba skribo la bazlinio trastrekas la literojn mezalte.

ĉ

ĉalipo — چليپا
ĉalipo, alklaku por pli granda bildoskribartaĵo el kvar, malpli ofte 6, 8, 10 aŭ 12 duonversoj, duope oblikve metitaj. la oblikvo estas de dekstre maldekstren alsupra. perse ĉalipa.
ĉina stilo — چينی
ĉina stilo stilo de araba skribo praktikata per peniko, kun kurbaj formoj okaze ornamitaj per dikaj literkalkanoj. ĝin kreis kaj uzas ĉinaj islamanoj.

d

divana stilo — ديوانی
stilo de araba skribo, evoluinta el la penda stilo, kun tre kurbaj, kunfluaj formoj, tre uzita en la osmanida administro kaj ankoraŭ praktikata. perse divâni, arabe dîwânî, tio estas kancelaria stilo.
dua bazlinio — کرسی دوّم
alto super la bazlinio, al kiu la skribisto povas levi literojn, ilin iom malgrandigante, por pli harmonia kompono.
duliniaĵo — بيت
duliniaĵo, alklaku por pli granda bildodulinia kajeraĵo. perse beyt.
duonlarĝo — نيم قلم
streko triona aŭ iom pli ol triona de la plena larĝo tradicie kaj malĝuste nomata duona.

f


fajloŝtono — سنگ چاقو تیزکنی
malmola, densa kaj glata ŝtono, sur kiu oni akrigas la klingojn de kalamtranĉiloj — plej ŝatataj estas iuj el afganio.
fersulfato — زاج
iu el la substancoj uzataj kiel nigra kolorigilo en inko.
flora kufa stilo — کوفی مذهّب
ornama stilo de araba skribo, en kiu strekoj super- aŭ interlitere finiĝas per vegetaĵaj formoj.
flua persa stilo — شكسته
persa flua stilo, alklaku por pli granda bildo persdevena stilo de araba skribo, flua, nefacile legebla transformo de la persa stilo kreita en la 1600aj jaroj. perse ŝekasteh, tio estas „rompita“, alude ne al la formoj sed al la rompo de la reguloj de la persa stilo.
fumonigro — دوده
fulgo prenita el bruligo de ligno, graso aŭ alia materialo, uzata kiel nigra kolorigilo en inko.

g

glacea papero — كاغذ گلاسه
papero kun enmikso de kaolino, kaj rezulte glata. la nebrila speco aparte taŭgas por kalama skribado.
gofro — ناخنی
Procedo por elpremi duonreliefon en paperfolio; en irano oni tradicie gofras per la ungo de la montrofingro, kiun oni tiucele kreskigas kaj tranĉas laŭ sama formo, kiel beko de kalamo.

i

inko — مرکب
fluaĵo entenanta solvitan kolorilon.
inkujo — مرکبدان
poteto garnita per stoplo kaj entenanta fluan inkon, el kiu oni ĉerpas per la kalam-beko.

k

kajeraĵo — دفتری
skribartaĵo el linioparoj per interspacado kaj streĉaĵoj egaligitaj. perse daftari.
kano — نی
tigo de fragmito, kiun oni senfoliigis dum kreskado, sekigis en fermita loko, kaj pritranĉos al kalamo.
kalambeko — نوك قلم
kalambeko, alklaku por pli granda bildoekstremaĵo de l' kalamo taŭge preparita por skribado.
kalamo — قلم
streka skribilo farita el fragmita, junka, malpli ofte bambua trunketo.
kalamotranĉilo — قلمتراش
kalamotranĉilo, alklaku por pli granda bildotranĉilo kun unu aŭ ofte pluraj mallarĝaj, tre akraj klingoj, uzata nur por preparado de kalamoj.
kalamujo — قلمدان
kalamujo, alklaku por pli granda bildosolida skribilujo por kunportado de kalamoj. persaj kalamujoj estas el muldokartono, ene remburitaj flanke de la kalambekoj, kaj ekstere miniature ornamitaj. perse qalamdân.

kompono — ترکیب
elekto kaj dismeto de elementoj en verko.
kopia stilo — نسخ
kopia stilo, alklaku por pli granda bildo stilo de araba skribo kun simplaj, rektaj formoj, kreita en la 800aj jaroj, iu el la fontoj de la persa stilo, bazo por ordinara arablitera tipografio. arabe nasĥî, perse nasĥ.
kufa stilo — کوفی
kufa stilo, alklaku por pli granda bildostilo de araba skribo kun larĝaj strekoj, simplaj, rektaj formoj, stabila ekde la 700aj jaroj, ankoraŭ uzata pro sia efekta, antikva aspekto. la nomon ĝi ŝuldas al la urbo kûfa en irako, en kies regiono ĝi – laŭ la raportoj – aperis.

l

larĝo — قوّت
plej larĝa streko, kiun la skribilo povas fari.
libra grando — كتابت
dua skriba grando, pli granda ol la polva grando, strekata per 0,5 ĝis 1,5-mm-a kalamo, uzata por libroj kaj ĝenerale por prozaj tekstoj.
literetudo — مفردات
skribartaĵo, en kiu la skribisto sinsekve esploras la diversajn formojn de ĉiu litero. perse mofrâdat.

m

magreba stilo — مغربی
magreba stilo, alklaku por pli granda bildo stilo de araba skribo komuna en nordafriko (alinome magrebo), de libio ĝis andaluzio, kun malfortaj kontrastoj de strekolarĝo, grandaj subliniaj kurboj, farata per obtuzbeka kalamo, forme stabila ekde la 900aj jaroj.
mallarĝo — ضعف
plej mallarĝa streko, kiun la skribilo povas fari.
mezurpunkto — نقطه اندازه گيری
mezurpunktoj kvadrato farita per la larĝo de la strekilo kaj uzata por mezuri la grandojn de literaj partoj. en araba belskribo mezurpunkto normale staras sur pinto, ne sur latero.
miniatura ornamaĵo — تذهيب
miniatura ornamaĵo, alklaku por pli granda bildo aro da delikataj desegnoj, surpentrita orname sur objekto kaj aparte ĉirkaŭ skribaĵo.
mir ali tabrizi — مير علی تبريزی
(~1340 – ~1420) belskribisto, iniciatinto de la persa stilo.
mir emâd al hasani — مير عماد الحسنی
(~1553 – 1615 aŭ 1618) belskribisto kiu precizigis kaj stabiligis la regulojn de la persa stilo.
musmordaĵo — دندانه موشی
musmordaĵo nuboforma, denteta ĉirkaŭo de skribaĵo, kiu ĝin apartigas de la fono. ĝian randon oni komparas al la postsigno de musa mordado.

n

nigra etudo — سياه مشق
nigra etudo, alklaku por pli granda bildo improvizita skribartaĵo, origine ekzerco, en kiu oni plurdirekte ripetas diversajn literojn sur la paĝo ĝis nelegeblo. perse siâh mashq.

o

orienta kufa stilo — کوفی ایرانی
orienta kufa stilo orienta substilo de la kufa stilo, malpli peza pro altaj stangoj (superliniaĵoj) kaj uzo de mallarĝoj.
orta kufa stilo — کوفی هندسی، کوفی بنّايی
orta kufa stilo, alklaku por pli granda bildo ornama stilo de araba skribo el ortaj, unularĝaj strekoj, uzata kun diversdirektaj vortoj por kovri surfacon de monumento aŭ objekto.

p

penda stilo — تعليق
penda stilo, alklaku por pli granda bildo stilo de araba skribo kun multaj kurboj kaj literligaĵoj, kreita en la 1300aj jaroj. ĝi estas iu el la fontoj de la persa stilo, kaj la bazo de la divana stilo. arabe kaj perse ta'liq; per ĉi sama nomo oni kelkfoje celas la persan stilon, precipe en turkaj fakaj verkoj.
persa stilo — نستليق
persa stilo persdevena stilo de araba skribo, malpeza, eleganta kunmikso de la kopia stilo kaj de la penda stilo kreita en la 1300aj jaroj, uzata precipe por versaĵoj. perse nasta'liq, arabe fârsî, tio estas „persa“.
polva grando — غبار
polva skribo, alklaku por pli granda bildo plej eta skribo, strekita per malpli ol 0,5-mm-a kalambeko. arabe ghubâr, perse ghobâr, tio estas „polvo.

r

rejhan-stilo — ريحان
rejhanstilo, alklaku por pli granda bildo stilo de araba skribo kun imponaj formoj, altaj stangoj, malpezaj kromsignoj, kreita en la 800aj jaroj, nuntempe ne plu uzata. arabe rayhânî, perse reyhân, nomoj verŝajne hazarde samsonaj kun tiu de bazilio.
roĥa-stilo — رقاع
roĥa stilo stilo de araba skribo kun densaj, kurbaj formoj, kreita en la 1000aj jaroj. kombine kun la taŭkia stilo, kaj simpligite, ĝi modelas por ordinara manskribo.

s

ses stiloj — شش خط
klasika difino de la muhaĥaĥ-, rejhan-, roĥa-, taŭki-, triona kaj kopia stiloj far abu hosejn fârsi ŝirazi (? – 940, arabe abû 'alî ibn muqlah), per dimensiiga cirkla figuro. ĉi tiu metodo daŭre influis la orientajn stilojn de arabidaj skriboj.
skribosubaĵo — زیردستی
iom elasta materialo, sur kiun oni metas surskribotan folion — ordinare dosierujo el ledo.
stoplo — ابریشم
fadenoj de natura aŭ arta silko metitaj en inkujon, sorbintaj inkon kaj ĝin redonantaj laŭ la premo de la kalambeko.
streĉaĵo — كشيده
horizontala plilongigo de liter-parto aŭ de interlitera streko por alkadrigo de la linio aŭ por arta efekto.

t

togro — طغرا
togro, alklaku por pli granda bildoskribartaĵo kun altaj stangoj kaj grandaj maldekstraj elipsoj, origine aŭtentigaĵo komence de osmanidaj sultanaj dokumentoj. arabe tughra, perse toghra, turke tuğra.
tranĉapogilo — قطّ زن
ŝvelforma, glata peco de eburo aŭ solida ligno, sur kiu oni apogas la bekon de kalamo dum la tranĉado de ĝia ekstremo.
triona stilo — ثلث
triona stilo, alklaku por pli granda bildo stilo de araba skribo kun stabilaj, ampleksaj formoj, uzata monumente, titole, aŭ por alia solena prezento de teksto. arabe thuluth, perse sols, turke sülüs.

u

unuliniaĵo — سطر
simpla belskribaĵo el unu linio.

v

venta kaj nuba papero — کاغز ابر و باد
papero, ricevinta koloran desegnon pro meto sur akvokuvon kun koloriga miksaĵo, kiu akompanos skribaĵon anstataŭ miniaturo — en iuj eŭropaj lingvoj marmoreska papero en la turka simple nuba papero.